Voorwoord door Peter Borgdorff

De belangrijkste ontwikkelingen in 2018 op een rij

  • Januari
  • Februari
  • Maart
    maart 2018

    In gesprek met ING over salarisverhoging

    ING maakte op 7 maart 2018 bekend het salaris van de CEO te willen verhogen met maar liefst 50% naar ruim € 3 miljoen. Na deze aankondiging hebben we ons hier publiekelijk tegen uitgesproken. We verwachten dat ING als systeembank rekening houdt met haar maatschappelijke rol. Lees meer

  • April
  • Mei
    mei 2018

    Aandeelhoudersvergadering Shell

    Eind mei 2018 hield Shell zijn jaarlijkse aandeelhoudersvergadering. Net als in 2017 lag in die vergadering een resolutie voor van Follow This, een groep aandeelhouders die wil dat Shell een duurzaam energiebedrijf wordt. En net als toen hebben we als aandeelhouder niet voor, én niet tegen dit voorstel gestemd. Lees meer

  • Juni
  • Juli
    juli 2018

    Greenpeace lekt ketjap op de stoep

    Op 4 juli 2018 voerde Greenpeace actie voor de deur van onze vermogensbeheerder PGGM. De actievoerders legden een pijplijn aan die olie (ketjap!) lekte. Het doel hiervan was PFZW en PGGM direct te laten stoppen met beleggen in 3 ondernemingen die pijpleidingen aanleggen in Canada waardoor teerzandolie wordt vervoerd. We zien, samen met Greenpeace, dat bedrijven die olie winnen uit teerzand een relatief hoge CO2-uitstoot hebben. Lees meer

  • Augustus
  • September
    september 2018

    ACT na aandeelhoudersresolutie open voor gesprek

    In september 2018 hebben we een aandeelhoudersresolutie ingediend waarin ACT, een van de grootste supermarktketens wereldwijd, werd gevraagd om meer transparantie over verschillende ESG-kwesties, waaronder arbeidsomstandigheden bij het bedrijf. Ons aandeelhoudersvoorstel heeft het gewenste effect gehad: de onderneming staat nu open voor gesprek. Lees meer

  • Oktober
    oktober 2018

    VBDO uitslag bekend gemaakt: 5 sterren, 2e plek

    Op 11 oktober 2018 verscheen het jaarlijks onderzoek van de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO). In dat onderzoek kijkt VBDO hoe duurzaam Nederlandse pensioenfondsen beleggen. Dit jaar behaalde PFZW voor het eerst de maximale score van 5 sterren. Lees meer

    oktober 2018

    8,5 miljoen voor duurzame ontwikkeling Schiphol

    Luchthaven Schiphol heeft zichzelf ten doel gesteld om in 2040 volledig groen, CO2-neutraal en duurzaam te zijn. PFZW belegt in deze verduurzaming van Schiphol. Lees meer

  • November
    november 2018

    In gesprek met de palmoliesector

    Eind 2018 voerden we met een grote groep beleggers gesprekken met 10 palmolieproducenten en autoriteiten in Indonesië en Maleisië. NGO’s spreken banken en pensioenfondsen al geruime tijd aan op hun rol in de productie van palmolie.

  • December
    december 2018

    IMVB convenant getekend

    Op 20 december 2018 tekenden wij het Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Convenant Pensioenfondsen (IMVB). Lees meer

Wat is beleggen?

De maatschappelijke impact van onze Beleggingen in Oplossingen

Naast de financiële bijdrage aan oplossingen (euro’s belegd vermogen) berekenen we de maatschappelijke impact van onze beleggingen. We willen weten wat de tastbare impact (in absolute eenheden zoals kilo’s vermeden CO2-emissies, of aantallen verlengde mensenlevens) van onze beleggingen is. Dit is essentieel, zowel voor begrijpelijke communicatie van de positieve impact van de pensioenbeleggingen als voor de geloofwaardigheid van het beleggen met impact.

Duurzaam beleggen voor uw pensioen

Als pensioenfonds is onze belangrijkste verantwoordelijkheid het zorgen voor een goed pensioen voor onze deelnemers. We voelen daarbij óók de verantwoordelijkheid om bij te dragen aan een leefbare, duurzame wereld, waarin de deelnemers dit pensioen ontvangen. PFZW belegt daarom duurzaam. Dat wil zeggen: met zorg voor maatschappij en milieu. Wij zijn ervan overtuigd dat ondernemingen en sectoren die fatsoenlijk met mensen en het milieu omgaan, uiteindelijk de beste overlevingskansen hebben en daarbij goede financiële resultaten behalen. Zo zorgen we voor financieel rendement én maatschappelijk rendement.

Duurzaam beleggen is daarom ook expliciet opgenomen in ons beleggingsbeleid 2020.

Sustainable Development Investments

In 2018 hebben we voor het eerst in kaart gebracht hoe het pensioengeld van onze deelnemers bijdraagt aan de 17 duurzame ontwikkelingsdoelen van de VN, de Sustainable Development Goals (SDG’s). Eind 2017 hadden we ruim 16 procent van het totaal belegde vermogen belegd in projecten die bijdragen aan duurzame ontwikkeling. We noemen deze beleggingen SDI: Sustainable Development Investments. Lees meer

Beleggen in Oplossingen

Verviervoudig de positieve duurzaamheidsbijdrage

PFZW belegt in ondernemingen en projecten die financieel rendement opleveren én bijdragen aan maatschappelijke oplossingen. Dit noemen we Beleggen in Oplossingen.

We hebben de ambitie om onze beleggingen die bijdragen aan maatschappelijke vraagstukken te verviervoudigen van € 5 miljard in 2015 naar tenminste € 20 miljard in 2020. Dit hebben we als doelstelling opgenomen in ons beleggingsbeleid 2020 (Beleidsinitiatief 5: Verviervoudig de positieve duurzaamheidsbijdrage). Bewust kiest PFZW voor een ambitieuze doelstelling. Dit weerspiegelt de aspiratie om duurzaamheid verregaand te verankeren in het beleggingsbeleid.

We beleggen in oplossingen voor klimaatverandering, waterschaarste, voedselzekerheid en gezondheidszorg. Recente voorbeelden van BiO-beleggingen zijn directe investeringen in spoorweginfrastructuur, openbaar vervoer en zonne-energie. Eind 2018 heeft PFZW € 13,8 miljard aan beleggingen die bijdragen aan dergelijke oplossingen.

Met het huidige beleid verwachten we in 2020 uit te komen op circa € 16 miljard aan beleggingen. Daarmee wordt naar verwachting de initiële doelstelling voor 2020 (€ 20 miljard) niet gehaald binnen de huidige mandaten. Dat is nog steeds een substantiële bijdrage aan een leefbare wereld.

Bij onze beleggingen letten we op: milieu, sociale omstandigheden en of een onderneming goed bestuurd wordt. Deze zogenaamde ESG-risico's kunnen het beleggingsrendement beïnvloeden. PFZW is er daarom van overtuigd dat het meewegen van ESG-factoren in de beleggingsprocessen bijdraagt aan goed risicomanagement en dat dit, zeker op de lange termijn bijdraagt aan het rendement. In ons beleggingsbeleid 2020 hebben we de doelstelling opgenomen duurzaamheid systematisch te integreren in alle stappen van het beleggingsproces (Beleidsinitiatief 7: Integreer duurzaamheid systematisch in alle stappen van het beleggingsproces). Om de pensioenambitie te realiseren, nu en in de toekomst, moeten we zorgvuldig omgaan met de op lange termijn schaarse ingrediënten van rendement, zoals grondstoffen, kapitaal en mensen. Het verankeren van duurzaamheid in het beleggingsbeleid draagt zo op lange termijn bij aan het rendement.

Engagement

We gaan met bedrijven en marktpartijen in gesprek als ze in onze ogen onvoldoende rekening houden met milieu en maatschappij. We spreken bedrijven waarin we beleggen aan om positief te veranderen; bijvoorbeeld door de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. 

We willen dat bedrijven waarin we beleggen hun medewerkers goed behandelen en rekening houden met zaken als het milieu en de maatschappij. Naast het integreren van ESG-factoren in onze beleggingsbeslissingen en het in gesprek gaan met ondernemingen, gebruiken we hier onze invloed als belegger voor. Per jaar brengen we op meer dan 3000 aandeelhoudersvergaderingen onze stem uit. Door samen te werken met andere aandeelhouders hebben we nog meer invloed.

Als een onderneming onzorgvuldig met het pensioengeld van onze deelnemers omgaat, bijvoorbeeld bij fraude, dan starten we juridische procedures om het verloren geld terug te krijgen.

Waar PFZW in belegt, moet passen bij de identiteit van ons fonds en bij onze deelnemers. PFZW belegt niet in productgroepen, waarvan wij vinden dat ze niet passen bij onze identiteit als pensioenfonds voor de sector zorg en welzijn. Deze productgroepen zijn controversiële wapens en tabaksproducten. Daarnaast houdt PFZW zich uiteraard aan de wettelijke uitsluitingen als gevolg van sancties van de Verenigde Naties (VN) en de Europese Unie (EU).

PFZW kiest voor 7 aandachtsgebieden voor de verankering van duurzaamheid in de (beleggings)activiteiten. De aandachtsgebieden worden bepaald op basis van (financiële) materialiteit voor de beleggingsportefeuille, (potentiële) impact op samenleving en milieu, en de mate waarin deze passen bij de deelnemers van PFZW.

klimaatverandering

Klimaatverandering,
vervuiling en uitstoot

Als pensioenfonds hebben we meerdere redenen om ons druk te maken over klimaatverandering. Allereerst willen we onze deelnemers een goed pensioen in een leefbare wereld bieden. Maar bij een toenemende temperatuurstijging groeit de kans op extreme weersomstandigheden, zoals droogte en overstromingen. Daarnaast zijn we er van overtuigd dat klimaatverandering grote economische gevolgen heeft voor landen, regio’s en ook voor individuele bedrijven. Als belegger voor de lange termijn maken we ons daar zorgen over. We willen de klimaatrisico’s in onze beleggingsportefeuille daarom waar mogelijk beperken.

Beleggen in klimaatoplossingen

7,4TOTAALNieuw in 2018:miljard1,2miljard IN o.a.Duurzame energieCO2-efficiënte gebouwen en productie 11,34,8RESULTATEN o.a. 2103,3IMPACT OVER 2017 STAAT GELIJK AANGemiddeldeelektriciteits-verbruik van:

Aandeelhoudersvergadering Shell

Eind mei 2018 hield Shell zijn jaarlijkse aandeelhoudersvergadering. Net als in 2017 lag in die vergadering een resolutie voor van Follow This, een groep aandeelhouders die wil dat Shell een duurzaam energiebedrijf wordt. En net als toen hebben we als aandeelhouder niet voor, én niet tegen dit voorstel gestemd. Lees meer

In gesprek met Greenpeace naast een lekkende oliepijplijn

In juli 2018 voerde Greenpeace actie bij onze uitvoeringsorganisatie PGGM. De actievoerders legden voor de ingang van het kantoor een pijplijn aan die ‘olie’ (ketjap) lekte. Hiermee protesteerde Greenpeace tegen onze investeringen in ondernemingen die pijpleidingen aanleggen. Die pijpleidingen worden onder meer gebruikt voor het transport van teerzandolie. PFZW is met de actievoerders in gesprek gegaan. Lees meer

Beleggen in klimaatoplossingen

Om iets aan de negatieve effecten van klimaatverandering te doen, is meer economische groei met duurzame energie en minder verspilling van grondstoffen nodig. We beleggen al enkele honderden miljoenen euro’s in duurzame energie. En er komen steeds meer groene beleggingen bij. Lees meer

Minder CO2 de lucht in

Halveer de negatieve voetafdruk van de portefeuille ten opzichte van 2016

Een belangrijke oorzaak van klimaatverandering is de uitstoot van CO2. PFZW wil dat in 2020 de CO2-uitstoot van bedrijven waar wij in beleggen de helft minder is. Daarom verkopen we sinds 2016 de aandelen van de meest vervuilende bedrijven in de meest vervuilende sectoren, zoals energiebedrijven en olieproducenten. Door gericht te sturen met het ons toevertrouwde vermogen en de invloed die daar vanuit gaat, kunnen wij de negatieve aspecten van onze voetafdruk verkleinen. Lees meer

* Data van 2015, 2016 en 2017 is niet in scope van de assurance van KPMG Sustainability.DOELSTELLING 2020HalverenCO2-uitstoot naar 170NULMETING 2014CO2-uitstootTon CO2/$ mln omzet Ton CO2/$ mln omzet 339VOORTGANG OP DE DOELSTELLING2015*2016*2017*20182020328 tonCO2326 tonCO2246 tonCO2240 tonCO2170 tonCO2DOEL
water

Waterschaarste

Wereldwijd hebben ongeveer 844 miljoen mensen geen toegang tot schoon water. Te weinig schoon water is dan ook een van de grootste wereldproblemen. Zeker in landen als China, India en de Verenigde Staten groeit de vraag naar water snel. In 2030 is de verwachte vraag naar water 40% groter dan het aanbod. Dit raakt ook ondernemingen waarin PFZW belegt. Vooral in sectoren die sterk afhankelijk zijn van water, zoals elektriciteitscentrales en de landbouw. Nieuwe technologie en innovatie zijn nodig om meer schoon water te verkrijgen.

Beleggen in wateroplossingen

Nieuw in 2018:miljard1,2miljoen389TOTAAL WaterzuiveringWaterbesparingProductie van drinkwaterIN o.a. 73350RESULTATEN o.a.miljoen m3water behandeldmiljoen m3water bespaard 7,41,6IMPACT OVER 2017 STAAT GELIJK AANGemiddeldewatergebruik van:

Watervervuiling in de farmasector

In februari 2018 zijn wij door het tv-programma Zembla aangeschreven over onze belegging in de Indiase farmaceut Aurobindo. Uit een onderzoek van Zembla bleek dat Aurobindo zich bij de productie van haar generieke medicijnen schuldig zou hebben gemaakt aan het overtreden van milieuregels in Hyderabad (India), waar de productiefaciliteiten zijn gevestigd. Naast Aurobindo werden in een ander onderzoek uit begin 2018 twee andere farmaceuten waarin wij beleggen in verband gebracht met vermeende milieuvervuiling, namelijk het Amerikaanse Mylan en Indiase Dr. Reddy’s. Naar aanleiding van deze berichtgeving hebben wij contact gehad met alle drie deze ondernemingen. Lees meer

In gesprek met Tyson over watervervuiling

Sinds 2016 voeren we gesprekken met Tyson. Hun slachthuizen en megastallen produceren grote hoeveelheden mest en chemische stoffen. Een deel ervan komt in rivieren en meren terecht. De gevolgen voor het milieu in de VS zijn groot en deze ernstige watervervuiling vormt bovendien een financieel risico voor onze belegging in Tyson: boetes en steeds strengere regels leiden tot hogere kosten. PFZW heeft zich daarom aangesloten bij andere beleggers die verandering willen zien. Lees meer

Beleggen in wateroplossingen

In 2018 heeft PFZW aandelen gekocht in Suez Water Resources. Het Amerikaanse bedrijf voorziet 2,1 miljoen mensen van drinkwater in de staten New Jersey, New York, Idaho, Pennsylvania, Delaware en Rhode Island. Het is daarmee een van de grootste particuliere waterbedrijven van de VS.

In 2018 hebben we belegd in social bonds en in sustainability bonds. We belegden onder andere in een social bond van de African Development Bank waarvan de opbrengsten worden besteed aan water- en sanitaire voorzieningen. Ook belegden we in een obligatie van de European Investment Bank, de zogenaamde ‘sustainability awareness bonds’ (SAB). Deze obligatie richt zich op het thema water en de opbrengsten gaan naar de aandachtsgebieden waterschaarste, waterzuivering en bescherming tegen overstromingen.

gezondheid

Gezondheidszorg

Vanzelfsprekend is gezondheidszorg, voor ons als pensioenfonds voor de zorgsector, een belangrijk aandachtsgebied. Toegang tot goede gezondheidszorg is een basisbehoefte en een mensenrecht waar wij ons voor willen inzetten. Daarnaast kunnen beleggingen in deze sector leiden tot sociaal én financieel rendement. Ondernemingen die onvoldoende inspelen op mondiale uitdagingen zoals stijgende zorgkosten en vergrijzing, lopen het risico op langere termijn niet te overleven. Bedrijven die hier wel op inspelen, door onder andere betere en goedkoper(e) medicijnen te ontwikkelen en innovatieve oplossingen voor ouderenzorg te bedenken, kunnen de demografische uitdagingen juist in hun voordeel gebruiken.

Beleggen in gezondheidsoplossingen

141€ miljoen2,8TOTAALmiljard GeneesmiddelenBehandelingenZorgwoningenIN o.a. RESULTATEN o.a.6.600487.000

Veelbelovend Alzheimermedicijn

In 2018 hebben we aandelen gekocht van het Japanse farmaceutische bedrijf Eisai. Deze onderneming is, samen met haar Amerikaanse partner Biogen, een vooraanstaand ontwikkelaar van medicijnen die de progressie van de ziekte van Alzheimer bij patiënten met een milde tot gematigde vorm beogen te vertragen. Lees meer

In gesprek met de farmasector

PFZW heeft een duidelijke visie op toegang tot medicijnen, die wij uitdragen in onze engagement- en stemactiviteiten: de prijsstelling van medicijnen moet transparant zijn en in die prijsstelling moet rekening gehouden worden met betaalbaarheid. Betaalbare medicijnen leiden tot meer toegankelijke en betere gezondheidszorg en tegelijk tot een duurzame winstgevendheid. Lees meer

Beleggen in gezondheidsoplossingen

PFZW belegt in farmaceutische bedrijven die een bijdrage leveren aan genezing of vermindering van verschillende ziektes zoals hepatitis C, HIV/Aids, verschillende vormen van kanker en diabetes. Naast beleggingen in de farmaceutische industrie investeerden we in leveranciers van deze industrie, zoals in machines voor laboratoria die zeer nauwkeurig en snel grote hoeveelheden diagnostische tests kunnen verrichten. We vinden het belangrijk om de maatschappelijke impact te meten van deze beleggingen. Dit deden we dit jaar voor 2 van onze beleggingen: AstraZeneca en Novartis. Lees meer

voedsel

Voedselzekerheid

Wanneer er meer en meer mensen op de wereld leven, kunnen we dan nog steeds iedereen van voldoende voedsel voorzien? En zeker zo belangrijk: is dat voedsel ook gezond? Die vragen spelen wereldwijd. Ook bij PFZW, waar we met onze beleggingen geld verdienen voor uw pensioen én de wereld beter willen maken.

Beleggen in voedseloplossingen

Nieuw in 2018:1072,4TOTAAL€ miljoenmiljard Efficiënte productieOplossingen tegen voedselverspillingIN o.a. RESULTATEN o.a.75.000ton voedselOpbrengst oogst verbeterd met 3.100IMPACT OVER 2017 STAAT GELIJK AAN

In gesprek met de palmoliesector

Samen met een grote groep beleggers voerden we in 2018 gesprekken met 10 palmolieproducenten en autoriteiten in Indonesië en Maleisië. NGO’s voeren al geruime tijd campagnes die banken en pensioenfondsen aanspreken op hun rol in de productie van palmolie en bijbehorende ontbossing, bosbranden, landconflicten en arbeidsrechtenschendingen. Hoewel er mede dankzij eerder engagement een ´No Deforestation, No Peat, No Exploitation’ beleid wordt gevoerd door palmolieproducenten, gaat er eerder in de toeleveringsketen nog veel mis. Verder onderzoek hierover staat voor 2019 op de agenda.

Beleggen in voedseloplossingen

PFZW wil bijdragen aan het vergroten van de voedselzekerheid wereldwijd. We investeren daarom in oplossingen voor voedselproductie, toegang tot voedsel en voedselkwaliteit. Eén van deze beleggingen is de belegging in Sprouts Farmers Market. Sprouts is een nieuwe, snelgroeiende Amerikaanse supermarktketen met 12 miljoen klanten. Lees meer

mensenrechten

Mensenrechten

Beleggers hebben de verantwoordelijkheid om via hun beleggingen voor mensenrechten op te komen. Via de ondernemingen in de portefeuille wil PFZW bijdragen aan het voorkomen en beperken van mensenrechtenschendingen. Mensenrechtenschendingen kunnen reputatieschade en juridische acties bij ondernemingen tot gevolg hebben. Ook worden bedrijven steeds vaker verantwoordelijk gehouden voor mensenrechtenschendingen in de toeleveringsketen. Wij volgen de voorschriften van de Verenigde Naties en wij vragen ondernemingen dat ook te doen.

Goede arbeidsomstandigheden

We controleren of de ondernemingen waarin we beleggen de mensenrechten naleven en zorgen voor goede arbeidsomstandigheden. Als dat niet zo is of als we twijfelen, gaan we met de onderneming in gesprek. Lees meer

Opkomen voor kobaltmijnwerkers

Kobalt is een belangrijk onderdeel van de accu’s van elektrische auto’s. Maar in de kobaltmijnen zijn de arbeidsomstandigheden volgens Amnesty International een groot issue. We zijn hierover in gesprek gegaan met autofabrikant Daimler. Lees meer

goed-ondernemingsbestuur

Goed ondernemingsbestuur

Goed functionerende markten en ondernemingen zijn nodig voor duurzame ontwikkeling en dragen bij aan financiële en maatschappelijke winst. Voor het goed functioneren van een onderneming kun je niet zonder goed ondernemingsbestuur (corporate governance). Belangrijke punten binnen het thema goed ondernemingsbestuur zijn goed beloningsbeleid en het geven van juiste informatie.

We hebben op 2568 beloningsvoorstellen tegen de managementaanbeveling gestemd. Dit is 53% van het totaal aantal stemmen op beloningsvoorstellen. In de VS hebben wij zelfs in 92% van de gevallen tegen de managementaanbeveling gestemd (803 keer).

In gesprek met ING over salarisverhoging

ING maakte op 7 maart 2018 bekend het salaris van de CEO te willen verhogen met maar liefst 50% naar ruim € 3 miljoen. Na deze aankondiging hebben we ons hier publiekelijk tegen uitgesproken. We verwachten dat ING als systeembank rekening houdt met haar maatschappelijke rol. Lees meer

In dialoog met Global Compact Violators

PFZW gaat in dialoog met ondernemingen die ernstige overtredingen begaan van de UN Global Compact Principes (GC Principes), een internationale norm voor verantwoord ondernemen met tien principes rond mensenrechten, arbeidsomstandigheden, milieu en anti-corruptie. Een van deze Global Compact Violators was het Braziliaanse olieconcern Petrobas. Lees meer

stabiel-financieel-stelsel

Een stabiel financieel stelsel

We definiëren een duurzaam financieel stelsel als een op de lange termijn houdbaar, transparant en gezond financieel stelsel. Een financiële sector die dienstbaar is aan de reële economie zal vanuit een langetermijnperspectief waarde toevoegen in de bredere maatschappelijke context.

Tegenpartijen

Voor het behalen van rendement is PFZW in hoge mate afhankelijk van de gezondheid van het financiële stelsel. De huidige kortetermijnfocus in markten is een belangrijk risico voor de stabiliteit van het financiële stelsel. PFZW staat aan het begin van de financiële keten en kan vanuit deze positie een voortrekkersrol vervullen om tot een meer stabiel en duurzaam financieel stelsel te komen. Enerzijds door voorbeeldgedrag en anderzijds door invloed uit te oefenen om bij partijen in en buiten de financiële sector gedrag te stimuleren dat gericht is op de lange termijn. Wanneer een andere partij waarmee we werken bij een financiële transactie (een 'tegenpartij'), zoals een bank, ongewenst gedrag blijft vertonen, kan op termijn afscheid worden genomen. Lees meer